Phớt cơ khí máy bơm Pentax: dấu hiệu hỏng và thời điểm thay

Phớt cơ khí là gì

Trục bơm quay xuyên qua thân bơm chứa nước có áp. Điểm xuyên qua này phải được làm kín để nước không rò ra ngoài. Ngày xưa, người ta dùng dây bện tẩm mỡ quấn quanh trục, gọi là bao kín, và để cho rò rỉ nhẹ có kiểm soát để bôi trơn. Phớt cơ khí hiện đại hiệu quả hơn nhiều, gần như không rò rỉ khi hoạt động tốt.

Cấu tạo cơ bản gồm hai mặt phẳng được mài rất nhẵn, ép sát vào nhau bằng lò xo:

• Mặt quay: gắn với trục, quay cùng trục.
• Mặt tĩnh: gắn cố định vào thân bơm hoặc nắp bơm.
• Lò xo: giữ lực ép đều giữa hai mặt.
• Gioăng đàn hồi: làm kín giữa phớt với trục và thân bơm.

Giữa hai mặt tiếp xúc tồn tại một màng nước mỏng cỡ micro mét, vừa bôi trơn vừa làm kín. Chính màng nước này khiến phớt cơ khí rất nhạy với chạy khô: không có nước, hai mặt cọ xát trực tiếp, nóng lên rất nhanh và nứt vỡ chỉ trong thời gian ngắn.

Vật liệu mặt phớt

Cặp mặt phớt thường được ghép từ vật liệu khác nhau để giảm ma sát và tăng độ bền:

• Than chì: mặt mềm, bôi trơn tốt, chịu chạy khô ngắn hạn tốt hơn.
• Gốm (ceramic): cứng, chịu mài mòn tốt, giá hợp lý, phù hợp nước sạch.
• Silicon carbide: rất cứng, chịu mài mòn và nhiệt tốt, dùng cho nước có cặn hoặc nhiệt độ cao.
• Tungsten carbide: cực cứng, dùng cho điều kiện nặng.

Gioăng đàn hồi bằng các loại cao su khác nhau phù hợp từng môi trường: nước thường, nước nóng, nước có dầu, hóa chất.

Phớt cơ khí kép trong bơm chìm

Với bơm chìm nước thải, phớt thường được bố trí kép: một phớt phía nước và một phớt phía motor, giữa hai phớt là buồng dầu. Nếu phớt ngoài hỏng, nước chỉ vào buồng dầu mà chưa vào motor, còn phớt trong bảo vệ cuộn dây. Thiết kế này cho thời gian cảnh báo trước khi motor bị hư hại. Kiểm tra dầu trong buồng dầu định kỳ: dầu bị đục, lẫn nước là dấu hiệu phớt ngoài đã hỏng. Dòng máy bơm chìm nước thải Pentax áp dụng cấu trúc bảo vệ này cho môi trường khắc nghiệt.

Bảy nguyên nhân khiến phớt hỏng sớm

1. Chạy khô. Nguyên nhân số một. Hai mặt phớt thiếu màng nước bôi trơn, nóng và nứt trong vài phút.
2. Nước chứa cát, cặn. Hạt cứng lọt vào giữa hai mặt, mài xước và làm hở.
3. Rung quá mức. Do lệch trục, ổ bi mòn, xâm thực. Rung làm hai mặt phớt tách hở trong chốc lát và hạt bẩn lọt vào.
4. Nhiệt độ vượt giới hạn. Gioăng cao su chai cứng hoặc nóng chảy khi vượt nhiệt độ chịu đựng.
5. Hóa chất không tương thích. Gioăng hoặc mặt phớt bị ăn mòn, trương nở.
6. Lắp đặt sai. Lắp sai chiều, lò xo bị nén quá mức hoặc chưa đủ, mặt phớt bị trầy khi lắp.
7. Đến tuổi thọ tự nhiên. Mặt phớt mòn dần sau hàng nghìn giờ chạy, đây là hao mòn bình thường.

Dấu hiệu phớt cơ khí sắp hỏng hoặc đã hỏng

Dấu hiệu sớm

• Rò rỉ nhỏ giọt tại gầm bơm hoặc quanh trục, ngày càng nhiều.
• Vệt nước, gỉ sét quanh khu vực nối bơm và motor.
• Tiếng rít khi chạy do hai mặt phớt cọ khô.

Dấu hiệu muộn

• Nước chảy thành dòng từ lỗ thoát nước dưới nắp bơm.
• Motor ù, nóng, dòng điện tăng do nước vào ổ bi hoặc cuộn dây.
• Ổ bi kêu, rỉ sét.
• Dầu trong buồng dầu bơm chìm bị đục, nhũ trắng.
• Aptomat nhảy, rò điện khi nước vào cuộn dây.

Nguyên tắc: phát hiện rò rỉ nhỏ là lúc nên lên kế hoạch thay phớt, không phải đợi đến khi hỏng nặng.

Khi nào nên thay

Không có con số cố định cho mọi hệ thống vì tuổi thọ phớt phụ thuộc chất lượng nước, số giờ chạy, điều kiện lắp đặt. Một số nguyên tắc thực tế:

• Thay khi bắt đầu rò rỉ rõ rệt, không chờ rò nặng.
• Thay phớt khi tháo bơm để sửa chữa khác, như thay ổ bi hay cánh bơm, vì phớt tháo ra khó dùng lại.
• Thay theo kế hoạch ở bơm quan trọng chạy liên tục, trước khi hỏng gây dừng hệ thống.
• Với bơm chìm, kiểm tra dầu định kỳ và thay phớt khi dầu có dấu hiệu nhiễm nước.

Lưu ý khi thay phớt

1. Dùng đúng phụ tùng chính hãng hoặc tương thích về kích thước, vật liệu, kiểu lắp.
2. Vệ sinh sạch trục và buồng phớt trước khi lắp. Một hạt cát nhỏ cũng đủ làm xước mặt phớt mới.
3. Không để dầu mỡ bẩn dính vào mặt phớt. Chỉ dùng chất bôi trơn phù hợp cho gioăng cao su theo hướng dẫn.
4. Không chạm tay vào mặt phớt. Dầu từ da tay có thể làm bẩn bề mặt đã mài nhẵn.
5. Lắp đúng độ nén lò xo theo thông số nhà sản xuất.
6. Kiểm tra trục, ống lót, ổ bi. Trục mòn, cong sẽ làm phớt mới hỏng nhanh.
7. Mồi đầy nước trước khi chạy thử. Tuyệt đối không chạy khô sau khi thay.

Nếu không có kinh nghiệm, nên nhờ kỹ thuật viên thực hiện, vì lỗi lắp đặt nhỏ cũng khiến phớt mới hỏng chỉ sau vài ngày.

Phòng ngừa: cách kéo dài tuổi thọ phớt

• Tránh chạy khô bằng phao, rơ le mực nước hoặc cảm biến.
• Lọc cặn đầu hút và vệ sinh định kỳ.
• Căn chỉnh đồng trục và bảo trì ổ bi để giảm rung.
• Kiểm soát nhiệt độ nước trong giới hạn cho phép.
• Không để bơm ngưng lâu ngày với nước đọng có cặn, vì cặn đóng cứng làm dính mặt phớt, lần khởi động sau dễ làm nứt.
• Dự phòng phớt cho bơm quan trọng để thay nhanh khi cần.

Vì sao nên mua phụ tùng chính hãng

Phớt tương thích kém có thể khiến bạn mất nhiều hơn số tiền tiết kiệm được ban đầu. Phụ tùng chính hãng có kích thước, vật liệu và độ chính xác phù hợp thiết kế của từng model. Công ty TNHH Thuận Hiệp Thành, đại lý cấp 1 chính thức của Pentax tại Việt Nam, cung cấp máy bơm chính hãng và hỗ trợ tư vấn phụ tùng thay thế cho từng dòng, với kinh nghiệm từ hơn 5.000 công trình. Hãy xem catalogue máy bơm Pentax và bảng giá máy bơm Pentax để chọn thiết bị phù hợp, hoặc ghé dòng máy bơm ly tâm trục ngang Pentax nơi phớt cơ khí là chi tiết được bảo trì thường xuyên.