Không phải ai cũng có thợ chuyên trách, và không phải việc gì cũng cần gọi thợ. Có những công việc kiểm tra, vệ sinh mà bất kỳ người nào cẩn thận đều có thể tự làm trong vài chục phút, và chúng đủ để ngăn nhiều sự cố phổ biến nhất của máy bơm gia đình.

Bài viết này hướng dẫn những việc bạn có thể tự làm tại nhà một cách an toàn, theo thứ tự từ dễ đến khó, và chỉ ra rõ đâu là ranh giới nên dừng lại để nhờ thợ. Nội dung phù hợp với hầu hết hệ thống dùng máy bơm Pentax gia đình: bơm tăng áp, bơm giếng, bơm hồ bơi, bơm thoát nước nhỏ. Với model cụ thể, hãy luôn ưu tiên hướng dẫn trong tài liệu kèm máy.

Nội dung chính:

Quy tắc an toàn đầu tiên: điện và nước

Trước bất kỳ thao tác nào:

Ngắt điện bơm tại aptomat, không chỉ tắt công tắc phụ. Nên treo biển “Đang bảo trì, không đóng điện”.
Chờ motor nguội nếu vừa chạy xong, vì vỏ motor có thể rất nóng.
Đứng trên nền khô, tay khô.
Không chạm vào dây điện trần, đầu nối hở.
Nếu thấy dấu hiệu cháy, mùi khét, nước vào tủ điện, dừng lại và gọi thợ điện.
Không tháo nắp hộp đấu dây nếu không có kiến thức điện.

An toàn quan trọng hơn mọi việc khác trong bài viết này.

Dụng cụ cần chuẩn bị

Khăn sạch, bàn chải mềm, xô nhỏ.
Tua vít, cờ lê, mỏ lết phù hợp.
Găng tay, kính bảo hộ nếu cần.
Đồng hồ đo áp lốp (để kiểm tra bình tích áp).
Mỡ bôi trơn, gioăng thay thế đúng loại.
Đèn pin.
Sổ ghi chép hoặc điện thoại để chụp ảnh trước khi tháo.

Bước 1: Quan sát tổng thể (không cần tháo gì)

Đứng cạnh máy, nhìn kỹ:

Vỏ máy: có vết gỉ, nứt, móp không?
Rò rỉ: có vệt nước, ẩm quanh trục, mối nối, nút xả không?
Bệ máy, bulong: chắc chắn, không lỏng, không nứt?
Dây điện: vỏ cách điện nguyên vẹn, không bị chuột cắn, không bị gập?
Đầu nối điện: không có dấu hiệu cháy nám, mốc xanh trắng?
Quạt làm mát, nắp quạt: không nứt, không bám bụi dày?
Môi trường quanh bơm: thông thoáng, khô ráo, không có vật dụng chắn gió?

Chụp ảnh lại nếu thấy gì bất thường để so sánh về sau.

Bước 2: Nghe và đo khi bơm chạy

Sau khi quan sát, bật bơm và quan sát:

Tiếng chạy: có đều, êm không? Tiếng rít, gõ, lạch cạch là dấu hiệu ổ bi, cánh hoặc xâm thực.
Rung: đặt tay lên bệ máy, rung nhẹ là bình thường, rung mạnh thì cần kiểm tra.
Áp suất: đọc đồng hồ, so với mức bình thường bạn đã ghi.
Lưu lượng: nước ra có đủ mạnh, ổn định không?
Nhiệt độ: sờ nhanh vỏ motor (cẩn thận): ấm là bình thường, nóng không chạm được lâu là bất thường.
Tần suất đóng cắt: bơm bật tắt có quá dồn dập không?

Nếu mọi thứ bình thường, ghi lại số liệu này làm mốc. Nếu có bất thường, xem các bài viết về bơm không lên nước, chạy yếu, nóng motor để chẩn đoán.

Bước 3: Vệ sinh lọc và rọ hút (việc dễ và hiệu quả nhất)

Lọc bẩn là nguyên nhân phổ biến nhất khiến bơm chạy yếu, ồn, nóng.

Ngắt điện, đóng van đường hút để nước không chảy ra.
Có xô hứng dưới lọc, mở nắp lọc Y hoặc giỏ lọc.
Lấy lưới lọc ra, rửa sạch dưới vòi nước, dùng bàn chải mềm chải cặn.
Kiểm tra lưới có rách, thủng không, thay nếu hỏng.
Kiểm tra gioăng nắp, lau sạch, bôi chút mỡ silicon phù hợp nếu cần.
Lắp lại, siết nắp vừa đủ, không quá chặt làm nứt.
Mở van hút, kiểm tra rò rỉ.

Nếu bơm đặt trên mặt nước và có rọ hút ở cuối ống hút, nhấc lên làm sạch rác, rong rêu bám. Đối với bơm hồ bơi, làm sạch giỏ lọc rác mỗi tuần, xem bài viết về bơm hồ bơi gia đình.

Bước 4: Kiểm tra van một chiều và van chân

Với van một chiều lắp trên đường đẩy: kiểm tra có nghe tiếng đập bất thường khi bơm dừng không. Nếu nghi van kẹt hoặc rò ngược, nhờ thợ tháo kiểm tra.
Với van chân: kiểm tra bằng cách nhấc rọ hút lên (nếu tiện), xem lò xo, gioăng van có nguyên vẹn, không kẹt rác. Van chân hỏng làm bơm mất mồi thường xuyên. Xem bài viết về mồi nước máy bơm.

Bước 5: Kiểm tra phao, công tắc áp suất

Phao bể nước: nhấc phao lên xuống bằng tay, nghe tiếng tiếp điểm, hoặc quan sát bơm chạy dừng đúng không. Lau sạch cáp phao, chỉnh vị trí nếu vướng. Xem bài viết về chọn tủ điều khiển và phao.
Công tắc áp suất: quan sát bơm bật tắt ở áp nào, so với cài đặt ban đầu. Không tự điều chỉnh nếu chưa hiểu, vì cài sai gây hại bơm.

Bước 6: Kiểm tra bình tích áp

Chỉ làm nếu hệ thống có bình tích áp:

Ngắt điện bơm.
Mở vòi xả đến khi hết nước, áp phía nước về 0.
Mở nắp van nạp khí, đo áp bằng đồng hồ đo áp lốp.
So với áp nạp khuyến cáo (thấp hơn áp bật bơm một khoảng). Nếu thấp, bơm thêm khí bằng bơm xe.
Ấn nhẹ lõi van: nếu có nước phun ra, màng bình đã rách, cần thay.
Đóng nắp van, bật lại điện.

Xem chi tiết bài viết về bình tích áp và máy bơm.

Bước 7: Vệ sinh bên ngoài

Dùng khăn ẩm lau bụi bẩn bám vỏ motor, thân bơm.
Làm sạch lưới thông gió, cánh quạt, tuyệt đối không để nước vào motor, hộp đấu dây.
Với vùng ven biển, lau muối bám và dặm sơn chống gỉ ở chỗ trầy. Xem bài viết về bơm cho nhà ở ven biển.
Với bơm đặt ngoài trời, kiểm tra mái che, thay thế nếu hỏng.

Bước 8: Với bơm hố thu, bơm chìm

Chỉ làm khi có hướng dẫn rõ ràng và điều kiện an toàn:

Ngắt điện hoàn toàn.
Nhấc bơm lên bằng dây hoặc xích, không kéo bằng dây điện.
Rửa sạch thân bơm bằng vòi nước, kiểm tra lưới lọc cửa hút.
Kiểm tra cánh bơm có bị quấn rác, sợi không (nếu cửa hút cho phép quan sát).
Kiểm tra dây cáp có trầy, nứt, đầu nối kín nước không.
Làm sạch phao.
Thả lại bơm đúng vị trí, chạy thử.

Với hố thu có khí độc, hầm kín, không bao giờ tự xuống hố, hãy nhờ người có chuyên môn.

Việc nào nên nhờ thợ

Hãy dừng và liên hệ kỹ thuật viên khi:

Cần tháo bơm, mở thân, thay cánh, phớt, ổ bi.
Phát hiện rò rỉ ở trục (phớt), vì cần thay phụ tùng đúng loại. Xem bài viết về phớt cơ khí.
Có tiếng ồn lớn, rung mạnh chưa rõ nguyên nhân.
Motor nóng bất thường, mùi khét.
Thường xuyên nhảy aptomat.
Cần chỉnh rơ le nhiệt, thay tụ điện, hoặc làm gì liên quan điện.
Bơm ba pha chạy ngược chiều.
Nghi ngờ hỏng motor.
Còn trong thời gian bảo hành và nghi vấn lỗi nhà sản xuất: đừng tự tháo, xem bài viết về chính sách bảo hành máy bơm.

Ghi chép để lần sau dễ hơn

Sau mỗi lần kiểm tra, hãy ghi: ngày, việc đã làm, áp suất và dòng điện (nếu đo), điều bất thường, vật tư đã thay. Cuốn sổ nhỏ này giúp bạn phát hiện xu hướng, ví dụ áp giảm dần qua từng tháng. Xem bài viết về nhật ký vận hành.

Chuẩn bị phụ tùng cơ bản tại nhà

Giữ sẵn: tụ điện (bơm một pha), phao, gioăng nắp lọc, lưới lọc dự phòng, mỡ bôi trơn. Xem bài viết về danh mục phụ tùng nên dự phòng. Nếu cần bổ sung, bạn có thể tham khảo catalogue máy bơm Pentax để biết mã hàng, và bảng giá máy bơm Pentax khi cần thay máy. Với nhà nhiều tầng đang dùng máy bơm tăng áp Pentax, việc kiểm tra bình và lọc định kỳ càng quan trọng.

Công ty TNHH Thuận Hiệp Thành, đại lý cấp 1 chính thức của Pentax tại Việt Nam, sẵn sàng hỗ trợ tư vấn qua điện thoại khi bạn gặp vấn đề mà bài viết chưa giải đáp.

Câu hỏi thường gặp

Tự vệ sinh bơm có làm mất bảo hành không? Vệ sinh lọc, bên ngoài, kiểm tra bình tích áp thường không ảnh hưởng. Tháo bơm, mở thân hay can thiệp điện có thể ảnh hưởng, nên hỏi nhà cung cấp trước.

Bao lâu nên vệ sinh lọc một lần? Mỗi quý là hợp lý cho nước sạch, thường xuyên hơn khi nước nhiều cặn, hoặc sau mỗi đợt mưa lớn với nguồn nước mặt.

Làm sao biết bơm cần được kiểm tra gấp? Khi có tiếng ồn lạ, rung mạnh, rò rỉ nước ở trục, mùi khét, motor nóng bất thường hoặc nhảy aptomat.

Kết luận

Chỉ cần vài chục phút mỗi quý để quan sát, nghe, vệ sinh lọc và kiểm tra bình, bạn đã giữ được sức khỏe cho chiếc máy bơm. Điều quan trọng là biết giới hạn của mình: những việc điện và cơ khí sâu nên để thợ chuyên môn xử lý.